De klimaatcrisis geeft ons niet alleen hittegolven, plensbuien en droogte, ook tropische ziektes steken de kop op. Een nieuwe studie laat zien dat het beruchte chikungunyavirus, bekend om zijn heftige gewrichtspijn, inmiddels in het grootste deel van Europa kan worden overgedragen door muggen. Chikungunya werd voor het eerst vastgesteld in Tanzania in 1952 en bleef lange tijd een ver-van-mijn-bed-show voor Europeanen. Elk jaar raakten miljoenen mensen besmet, maar alleen in tropische gebieden. Het is een nare ziekte, die zware en langdurige gewrichtsklachten veroorzaakt. Ondraaglijke pijnen kunnen ervoor zorgen dat patiënten maanden tot jaren uitgeschakeld zijn. Voor jonge kinderen en ouderen kan de infectie zelfs fataal aflopen.
Schokkende schattingen
Door klimaatopwarming is besmetting via muggen nu meer dan zes maanden per jaar mogelijk in landen als Spanje, Portugal, Italië en Griekenland. Ook in onze streken kan besmetting tegenwoordig al zo’n twee maanden per jaar optreden. Daarvoor hoef je niet op reis geweest te zijn. Als de opwarming doorzet, schuift het risicogebied onvermijdelijk verder op naar het noorden. “Europa warmt ongeveer twee keer zo snel op als het wereldgemiddelde”, zegt hoofdonderzoeker Sandeep Tegar van het UK Centre for Ecology and Hydrology in The Guardian. Hij denkt dat de exotische muggen binnenkort in liefst 29 Europese landen toe kunnen slaan. “De ondergrens van de temperatuur waarbij het virus zich kan verspreiden blijkt veel lager dan gedacht.
Centraal in het verhaal staat de Aziatische tijgermug, een agressieve dagbijter die zich de afgelopen decennia in Europa heeft gevestigd. Deze invasieve soort rukt steeds verder op naar het noorden. In Nederland wordt de mug sinds 2005 gesignaleerd. Hij komt hier steeds vaker voor, vaak geïmporteerd via planten (lucky bamboo) of tweedehands autobanden. Je kunt ze herkennen aan hun kleine formaat, zwarte kleur met een witte streep op de rug en kop en witgeblokte achterpoten.
Wat kunnen we doen?
Er bestaan vaccins, maar die zijn kostbaar. Het beste is om muggenbeten zo veel mogelijk te voorkomen: draag lange, lichtgekleurde kleding, gebruik insectenwerend middel en haal stilstaand water weg rondom je woning. Dat is namelijk de perfecte broedplaats voor muggen. Ook moeten gezondheidsautoriteiten waakzaam zijn en inzetten op goede monitoring. Koude winters fungeerden altijd als natuurlijke brandgang. Uitbraken doofden automatisch uit. Maar in Zuid-Europa zien wetenschappers inmiddels het hele jaar door activiteit van tijgermuggen. “Het kan bijna niet anders dan dat we veel grotere uitbraken gaan zien”, waarschuwt White. “Uit onze data blijkt dat die natuurlijke onderbreking in de winter verdwijnt.”
Tijgermug
De tijgermug zal binnen twee tot vijf jaar waarschijnlijk permanent gevestigd zijn in Nederland. Het is dan niet meer mogelijk om de Aziatische exoot overal uit te roeien. De mug kan verschillende tropische infectieziekten overbrengen. De tijgermug kan tropische infectieziekten zoals dengue (knokkelkoorts), zikakoorts en chikungunya overbrengen. Permanente vestiging kan dus risico's opleveren voor de volksgezondheid. De meestgehoorde symptomen bij mensen met dengue zijn heftige hoofdpijn achter de ogen, hoge koorts, braken en hoesten. Bij chikungunya gaat het vaak om koorts, pijnlijke gewrichten en in sommige gevallen huiduitslag. Ook in de zomer van 2025 waren er weer veel tijgermuggen in Nederland.