Spring naar inhoud

Een Amerikaanse rivierkreeft

Een Amerikaanse rivierkreeft© Omrop Fryslân, Amber Otter

In de Verenigde Staten zijn ze een delicatesse, maar in Fryslân is het een ware plaag: de rivierkreeft. Daar wordt nu iets aan gedaan, want Wetterskip Fryslân is begonnen met vissen op de beestjes. Met speciale kreeftenfuiken worden de kreeftjes uit het water gevist. En dat zijn er niet een paar, maar bakken vol.

Terrorkreeft

Sinds 2023 monitort het Wetterskip de kreeftenstand in Fryslân. Het aantal Amerikaanse rivierkreeften in de Friese wateren is de afgelopen jaren sterk toegenomen. En dat is slecht nieuws voor de waterkwaliteit en de andere dieren die in het water leven. De kreeftjes graven in de bodem en de oevers, hetgeen ervoor zorgt dat die inzakken. Ook eten ze waterplanten op.

Er komen zo'n vier soorten kreeften in Fryslân voor, maar één daarvan zorgt voor de meeste problemen: de rode rivierkreeft. Die leeft tot nu toe alleen op Ameland, in een poldergebied tussen Halllum en Burdaard en in de Grote Wielen. "Dat is de terrorkreeft", zegt exotenbestrijder Jan van der Sluis. "Die zorgt voor de meeste schade en vreet ook de andere kreeften op." We willen de populatie graag klein houden.

Omdat de rode Amerikaanse rivierkreeft nog niet zo wijd verspreid is en de meeste schade veroorzaakt, wordt bij het vissen voorlopig het meest op deze soort gefocust. "Als we te laat zijn, dan zijn er straks weer een heleboel jonge kreeftjes", zegt wetterskipsbestuurder Monique Plantinga. "We willen de populatie graag klein houden."

Monique Plantinga in natuurgebied de Grote Wielen

Monique Plantinga in natuurgebied de Grote Wielen© Omrop Fryslân, Amber Otter

Met alleen het wegvissen van de kreeften zijn ze er nog niet. Er worden ook maatregelen genomen om de schade die er al is, te verhelpen. "Je moet vooral ook inzetten op een veerkrachtig en robuust watersysteem, dat zo is ingericht dat die kreeft er niet wil wonen."

'Vele miljoenen'

Het aanpakken van de kreefteninvasie wordt gedaan in samenwerking met de Friese bond van binnenvissers, It Fryske Gea en adviesbureau ATKB. Daarvoor krijgen ze ontheffing van het Rijk. "Door nu in te grijpen, houden we het probleem klein en besparen we kosten", vertelt Plantinga. "Als je dit niet bijstuurt, gaat het in de vele miljoenen lopen."

De vissers aan het werk

De vissers aan het werk© Omrop Fryslân, Amber Otter

De kosten van de pilot zijn nu nog voor het Wetterskip, maar ze zijn nog wel in overleg met het Rijk over mogelijke financiering en verantwoordelijkheid voor het in de perken houden van de kreeftenpopulatie in de toekomst. Om structureel op de dieren te vissen, is een ontheffing niet meer genoeg en moet de wet worden aangepast.

Een bak met kreeften die uit het water zijn gehaald

Een bak met kreeften die uit het water zijn gehaald© Omrop Fryslân, Amber Otter

De rivierkreeften die met de pilot uit het water worden gehaald, worden naar een destructiebedrijf gebracht.

Met het aanvangen van de lente beginnen de koninginnen van de Aziatische hoornaar hun eitjes weer te leggen. Ook in Fryslân, waar ze twee jaar geleden voor het eerst zijn neergestreken. Maar nu de vraag: wordt dit beruchte insect onderdeel van onze biodiversiteit? En zou dat eigenlijk erg zijn? Als het over de Aziatische hoornaar gaat, ligt de term 'terrorwesp' op de loer. "Mediahysterie", verzucht Koen Verhoogt, ecoloog bij de Vlinderstichting. Aan de hand van vijf vragen vertelt hij over deze nieuwkomer.

1. Koen, hoe kan het dat de Aziatische hoornaar zich in Fryslân heeft gevestigd?

"In 2004 kwam het insect mee op een boot van China naar Frankrijk. Vanuit daar verspreidde het zich in Europa. Ook in in noordelijke richting. In 2017 dook de wesp voor het eerst op in Nederland. In Limburg en Noord-Brabant is de dichtheid het grootst. Maar hij trok ook naar Friesland, waar ie in 2023 werd gesignaleerd.

De Aziatische hoornaar

De Aziatische hoornaar© Provinsje Fryslân

Hoe je hem herkent? Het insect is tussen de twee en drie centimeter lang, heeft een zwarte borst, een gedeeltelijk geel achterlijf en zwarte antennes."

2. Zal hij zich hier snel voortplanten?

"Dat kan goed zijn. Eén nest brengt tientallen koninginnen voort. Een deel daarvan maakt een nieuw nest. De voortplanting gaat dus heel snel bij de diertjes. Een koningin legt de eitjes als het kwik rond de vijftien graden ligt. Dan duurt het een maand voor de larven zich echt ontwikkeld hebben. Maar het is nog maar de vraag of de hoornaars zich hier permanent vestigen. Zoals de naam al aangeeft komen deze insecten uit Azië. Daar is de temperatuur flink hoger dan bij ons. Het is daarom afwachten wat voor hen de temperatuurgrens is. Misschien vinden ze het hier te koud, en trekken ze terug naar het Zuiden. Al blijft een insect meestal ergens als hij er al jaren verblijft."

3. De Aziatische hoornaar wordt hier en daar 'terrorwesp' genoemd. Is dat terecht?

"Nee. Dat is hysterie. Een sensatieterm van de media. Want er is geen reden om hem zo te noemen. Voor paniek is geen reden als je een tegenkomt. Als je rustig blijft, is er niks aan de hand. Hij is bijvoorbeeld niet agressiever dan Europese hoornaren, wespen of bijen. En als ie prikt is dat te vergelijken met een wespensteek. Bovendien is de Aziatische hoornaar ook nog kleiner dan het Europese exemplaar. Dus aan zijn omvang kan hij de term 'terror' ook niet ontlenen."

4. Misschien komt de bijnaam omdat ie inheemse soorten eet?

"Het is een invasieve soort. Dat betekent dat ze zich buiten hun oorspronkelijke gebied hebben gevestigd. Er is een kans dat ze vervolgens inheemse soorten verdringen. Maar dat lijkt vooralsnog mee te vallen. Het is bijvoorbeeld nog niet zoals bij de Amerikaanse rivierkreeft. Die verspreidt zich op een schadelijke manier in de sloten van Friesland. Planten en andere organismen lijden er flink onder. Maar bij de Aziatische hoornaar zien we dat vooralsnog niet.

Impact onduidelijk

Hij eet andere insecten, zoals honingbijen. Maar dat is ook geen inheemse soort. Het kan wel vervelend zijn voor de imkers natuurlijk. Maar of dat nou een grote impact heeft op de biodiversiteit is nog onduidelijk. Dat moet uit onderzoek blijken. Over de Europese hoornaar hoor je dan weer geen wanklanken. Die komt wel veel voor in Nederland en eet net als zijn tropische neefje bijen, wespen, en andere insecten. Natuurlijke voedselinteractie noemen we dat.

Overigens kan het wel zijn dat de Aziatische hoornaar zelf nog weinig tot geen vijanden heeft hier. Dat komt omdat ie hier nog maar kort is. Zo kan hij zich sneller vermenigvuldigen. Maar normaliter lost de natuur dat zelf wel weer op. Dan weten predatoren ze te vinden en krijgt deze hoornaar een duidelijk plaatsje in het ecosysteem. Het reguleert zichzelf."

5. Waar kun je nesten van Aziatische hoornaren tegenkomen?

"Aziatische hoornaars maken twee nesten: een primair nest en een secundair nest. Het primaire nest kun je eigenlijk overal tegenkomen waar we nesten van onze inheemse soorten ook tegenkomen: in schuren, op zolders, in nestkastjes, en ga zo maar door. Het secundaire nest wordt meestal in bomen gemaakt, soms ook in struiken. De doorsnede is zo'n 70 centimeter. Ze zijn vaak goed beschut met bladeren, dus lastig te vinden voor vijanden."

Het nest van de Aziatische hoornaar in Jubbega

Het nest van de Aziatische hoornaar in Jubbega© Provinsje Fryslân

Als je zo'n nest vindt, kun je hem invoeren bij waarneming.nl. Na contact met een vrijwilliger komt er iemand langs om het nest eraf te zagen.

Nest in de vriezer

Dat wordt in een vriezer gelegd. Dat is namelijk beter voor het milieu een meer humane dood voor de diertjes dan dat als je bestrijdingsmiddelen gebruikt. Maar voor paniek is geen reden als je een tegenkomt. Als je rustig blijft, is er niks aan de hand. De reputatie van de Aziatische hoornaar strookt dus niet met de werkelijkheid."