Spring naar inhoud

De Japanse duizendknoop is een plant met een bijna mythische reputatie. Verhalen over beschadigde wegen, overwoekerde tuinen en hoge verwijderings- of verdelgingskosten duiken regelmatig op. Maar hoe gevaarlijk is deze invasieve exoot nu echt? En wat moet je doen als de plant in je tuin opduikt? Volgens invasieve-exotenonderzoeker Casper Krijnse Locker van Wageningen Plant Research is er niet direct reden tot paniek, maar onderschatten moet je de plant ook niet.

Invasieve exoot

De Japanse duizendknoop is een invasieve exoot. Dat is een plant die van nature niet in Nederland voorkomt en hier door menselijk handelen terecht is gekomen. "De oorsprong van de plant ligt in Azië, in gebieden rond Japan, China en Korea", vertelt Krijnse Locker. "In de negentiende eeuw werd de soort door een botanicus naar Nederland gebracht. Hij plantte hem in de Hortus in Leiden en in zijn eigen tuin. Vanuit daar verspreidde de plant zich verder door Nederland."

"Maar een klein deel van alle exotische planten kan hier leven en een nóg kleiner deel is invasief", legt de expert uit. "De Japanse duizendknoop groeit snel en zorgt voor problemen. Zo kan hij een negatieve invloed hebben op de biodiversiteit." De plant vormt een dichte begroeiing, waardoor andere planten nauwelijks licht, ruimte of voedingsstoffen krijgen.

Daarnaast kunnen de sterke wortels wegen en andere infrastructurele voorzieningen beschadigen. "Hij kan door bestaande scheuren groeien, maar hij kan geen blokken beton splijten."

De Japanse duizendknoop heeft een bijzonder effectieve manier van voortplanting. "Zelfs een klein stukje wortel of stengel kan uitgroeien tot een volledig nieuwe plant. Dat maakt bestrijding lastig. Bij het verwijderen van de plant kunnen achtergebleven wortelfragmenten ervoor zorgen dat de duizendknoop opnieuw opkomt." 

Effectief verwijderen

Gelukkig zijn er meerdere manieren om de plant aan te pakken, maar het blijft lastig om hem echt effectief te verwijderen. "Je kunt de plant tussen mei en september uitgraven. Gebruik hiervoor een spitvork of een riek, zodat wortels minder snel afbreken. Deze kunnen tot ver onder de grond doorlopen, dus ga zorgvuldig te werk, zodat je geen wortels achterlaat."

"Een andere oplossing is om de plant volledig terug te snoeien totdat al het bovengrondse deel verwijderd is. Let daarbij op dat je geen losse stengelfragmenten laat liggen, want dan heb je snel weer een nieuwe plant", stelt de expert. "Dek daarna de haard ruim af met een dik zeil, zodat de stengels er niet doorheen kunnen komen. Dan voorkom je dat er fotosynthese kan plaatsvinden."

"Als laatste stap is het goed om bij te houden of de plant niet op een andere plek weer boven de grond komt."

Wie de plant gaat verwijderen, doet er verstandig aan om ook even bij de buren te kijken. "Als jij de plant weghaalt, maar zij niet, is er kans dat hij weer terugkomt. Verwijder hem daarom gelijktijdig, dan heb je meer kans dat de plant wegblijft."

Volledig uitroeien niet realistisch

Volgens Krijnse Locker is volledige uitroeiing in Nederland niet realistisch. "De plaag is inmiddels zo ver gevorderd dat het lastig wordt om de plant volledig weg te krijgen. Wel moet het mogelijk zijn om de verspreiding te beperken. Het is dan ook niet voor niets dat de Europese Unie deze plant aan banden heeft gelegd. Hij mag niet meer verhandeld worden en mag ook niet vervoerd worden als het niet is om hem af te voeren." 

Heb je de plant verwijderd? Gooi hem dan altijd bij het restafval

Tot slot heeft van Krijnse Locker nog een belangrijk punt: "Gooi de resten van de plant niet bij het GFT-afval, want we willen voorkomen dat hij zich nog een keer verspreidt. Ze moeten bij het restafval." Een andere optie is om de plant in te leveren bij de milieustraat, bij een speciaal punt voor de Japanse Duizendknoop. 

De meeste mensen krijgen de kriebels van de Japanse duizendknoop. De plant groeit door tuinen, bermen, funderingen en zelfs asfalt heen. Maar wildplukster Roos Konings uit Breda kijkt juist blij als ze het onkruid ziet staan. "Ik bestrijd de Japanse duizendknoop ook", zegt ze terwijl ze langs een berm vol frisgroene stengels loopt. "Maar ik eet hem op." Met een mandje in haar hand zoekt Roos zorgvuldig de jongste scheuten uit. De oudere stengels laat ze staan, want die worden te vezelig. "Ik ga er siroop, duizendknoopflapjes en jam van maken", zegt ze. "Kijk daar staat-ie al. De Japanse duizendknoop is hier al flink aan het uitbreiden." 

Secuur
Terwijl ze met een mesje de stengels afsnijdt, let ze ondertussen heel goed op dat er niets op de grond valt. "Je moet hier echt secuur mee omgaan", vertelt de dame die al haar eten uit de natuur haalt. "Alles wat je afsnijdt moet je gebruiken, of zorgvuldig weggooien bij het restafval. Want anders ben je verder van huis." De Japanse duizendknoop is  in de 19e eeuw als sierplant mee naar Europa genomen en nu een van de meest gevreesde invasieve exoten. De plant verspreidt zich razendsnel via wortels en kleine stukjes stengel en drijft gemeenten, spoorbeheerders en huiseigenaren jaarlijks tot wanhoop. En de bestrijding kost heel veel geld.  

Niet blij
Dat het een serieus probleem is, merkt Roos overal. "Mensen die hem in hun tuin hebben, zijn helemaal niet blij", zegt ze. "Je huis kan er echt minder waard door worden, want de Japanse duizendknoop groeit gewoon door funderingen en bestratingen heen."  "Als je op de snelweg rijdt en je kijkt naar de berm, dan is de kans groot dat je hem ziet staan", vervolgt Roos. "Hij neemt andere planten helemaal over en groeit ook door het asfalt heen. Dat is flinke schade en de plant moet echt uitgeroeid worden. Want hoe meer je maait, hoe meer die zich kan verspreiden. Op elke knop van elke stengel kan hij nieuwe wortels maken." 

Roos Konings kookt de Japanse duizendknoop.
Roos Konings kookt de Japanse duizendknoop.

In Nederland wordt de Japanse duizendknoop dan ook als gevaarlijk onkruid gezien. Maar voor Roos is het ook een lekkernij. Ze eet de Japanse duizendknoop gewoon op. "Mensen haten deze plant maar als ze nog jong zijn, zijn ze lekker friszuur. Perfect voor jam, siroop, compote of vulling voor appelflappen."

Duizendknoopjam
Als Roos haar mandje vol heeft, haalt ze een klein gasstelletje uit haar auto. De Japanse  duizendknoop wordt in stukjes gesneden en gaat met een flinke lading suiker tien minuten het kokende water in. Daarna even pureren en klaar is de jam. Die kan zo een boterham op. "Eigenlijk smaakt het net zoals rabarber", zegt Roos. "Ik heb vele recepten, erg lekker."  

"Mensen haten de plant, maar 'if you can't beat it, eat it'."

Roos denkt niet dat als iedereen Japanse duizendknoop gaat eten dat dan het hele probleem wordt opgelost. Maar het zou wel wat helpen omdat mensen hem beter leren herkennen én vaker afsnijden. "Hoe meer je hem oogst, hoe zwakker hij uiteindelijk wordt", zegt ze uit. "Dus als ik hier elk jaar blijf plukken, dan zou de populatie moeten afnemen."  En wie weet is er wel een markt voor. In Japan ligt de plant volgens Roos zelfs gewoon in de groentewinkel. "Hier haten mensen deze plant", zegt ze lachend. "Maar ik niet. If you can’t beat it, eat it."  

Roos Konings oogst Japanse duizendknoop.
Roos Konings oogst Japanse duizendknoop.

Wilde Duizendknoop jam

Ingrediënten

500 g jonge duizendknoopstelen
300 g suiker

Bereiding

Snijd duizendknoop klein en kook met een klein laagje water in 10–15 minuten zacht.
Voeg suiker toe en laat inkoken tot jamdikte (ongeveer 20–30 minuten).
Roer regelmatig.
Bewaren? Giet heet in schone potten en sluit direct af.


Meer recepten vind je op Instagram @roosvankroos