Spring naar inhoud

Inwoners van Aalsmeer en Amstelveen krijgen via de gemeente speciale vallen om de Aziatische hoornaar te vangen en zo de populatie in te dammen. Dat is nodig nu de provincie Noord-Holland een stap terugdoet in de bestrijding. In het vroege voorjaar is het nog stil in Aalsmeer en bijen laten zich nauwelijks zien. Maar dat betekent niet dat de Aziatische hoornaar er niet is. Volgens de gemeente en lokale imkers zit het insect er wel degelijk en vormt hij een groeiend risico voor de gezondheid en biodiversiteit. 

Sering moet blijven

In de historische tuin aan het Praamplein, wijst tuinmeester Hen Bax op de sering, waar Aalsmeer bekend om staat. Juist hier draait alles om bestuiving. En daar wringt het, zegt imker Eric van der Meer, terwijl hij bij zijn bijenkasten staat. Bijen vliegen af en aan met stuifmeel, maar krijgen steeds vaker te maken met de nieuwe vijand. “De hoornaar is op zoek naar makkelijke prooien en die zweeft als een soort helikopter voor de kast, waardoor de bijen de kast niet meer uit durven.” Het gevolg is dat het volk verzwakt en uiteindelijk kan sterven, met directe gevolgen voor bestuiving.

Ilex-teler Karlo Buijs is al generaties actief in de regio. "Je bent afhankelijk van het weer en de bij", zegt hij. Als de bij wegvalt, kan de schade groot zijn. "Het kan soms wel de helft schelen en als je voor een hele mooie tak tweeënhalve euro hebt, reken maar uit en als alles zo is, gaat dat toch wel enorm in de papieren lopen."

Volgens onderzoeker Arnold van Vliet van de Wageningen University & Research zijn die zorgen terecht, al plaatst hij ook een nuance. Volgens Van Vliet zijn er weinig harde cijfers over de totale impact die de komst van de Aziatische hoornaar kan hebben. "Maar ze zullen zeker een effect hebben daar." Hij twijfelt of het plaatsen van vallen veel gaat helpen. Hij noemt het 'een druppel op een gloeiende plaat.' 

Samen met de imkervereniging zetten Aalsmeer en Amstelveen in op bewoners. Wijkcoördinatoren brengen vallen langs waarmee koninginnen gevangen moeten worden, zodat zij geen nieuwe nesten kunnen bouwen.

Gevaar van nesten

Volgens de gemeenten gaat het niet alleen om economische schade door verlies van bijenvolken, maar zijn er ook zorgen over gezondheidsrisico’s, bijvoorbeeld als een nest bij kwetsbare mensen hangt of voor gevaarlijke verkeerssituaties zorgt. De werking is simpel, legt coördinator Nathalie van der Meer uit. “Onderin zit een zoete lokstof, daar komen de hoornaars op af en dan komen ze in het bovenste gedeelte terecht, want ze willen naar het licht, en als ze daar doorheen zijn dan zitten ze vast.” Andere insecten kunnen via kleine openingen ontsnappen.

Wie denkt een hoornaar te hebben gevangen, kan dat melden via de Fixi-app. Die melding komt bij de gemeente terecht en wordt doorgestuurd naar imkers voor controle en afhandeling. Toch blijft de vraag hoeveel effect het heeft. “Gezien de enorme uitbreiding van de populatie is dat denk ik een druppel op een gloeiende plaat”, aldus Van Vliet. Voorlopig hopen gemeenten en imkers vooral op betrokken bewoners. Want volledig stoppen lukt niet meer, maar beperken misschien nog wel.

Reactie provincie

De provincie Noord-Holland laat weten dat de aanpak is aangepast omdat volledige uitroeiing, ondanks intensieve inzet sinds 2023, niet haalbaar blijkt en het aantal nesten blijft toenemen. Vanaf 2026 wordt daarom gekozen voor een gerichte aanpak, waarbij alleen nesten worden verwijderd die een risico vormen voor natuur, veiligheid of bij acuut steekgevaar. Daarbij blijft de provincie samenwerken met imkers en gemeenten en zijn meldingen van inwoners essentieel.

aziatische hoornaar nieuws

De Aziatische hoornaar (foto: Yvonne van Groenendaal)

De Aziatische hoornaar is een grote last voor veel imkers en hun honingbijen. Maar de bewering dat ze ‘grootste dreiging voor de biodiversiteit’ zijn, zoals eerder deze week bij ZuidWest Update te lezen was, is volgens Nathan Veenstra van de Wespenstichting echt niet waar. “Een nodeloze overdrijving.” Daarom wil hij graag wat nuancering bieden.

Er wordt regelmatig gesteld dat de Aziatische hoornaar een grote bedreiging vormt voor de biodiversiteit. Maar van die claim ontbreekt wetenschappelijk bewijs, reageert Veenstra. “Het is belangrijk om onderscheid te maken tussen terechte zorgen en overdreven conclusies.”

Dit betekent volgens Veenstra niet dat er geen impact kan zijn. “Maar op dit moment weten we simpelweg nog niet hoe groot die impact daadwerkelijk is.” Er zijn namelijk nog veel meer dingen die invloed hebben op de biodiversiteit, zoals klimaatverandering, stikstof, het gebruik van pesticiden en de steeds kleiner wordende leefomgeving van insecten. “Dat heeft veel meer impact dan één nieuw roofinsect.”

Zijn de zorgen van de imkers dan onterecht? Zeker niet, aldus Veenstra. “Honingbijen staan op het menu van de Aziatische hoornaar, imkers zijn verplicht om hun bijen te beschermen en ze zijn vaak emotioneel betrokken bij hun bijenvolken.” Bovendien hangen Aziatische hoornaars regelmatig rond bij bijenkasten, omdat de bijen daar een makkelijke prooi zijn. “Aziatische hoornaars zijn opportunistische jagers, dat betekent dus dat ze vooral eten wat ze makkelijk te pakken kunnen krijgen.” Naast de honingbij staan ook gewone vliegen en andere wespensoorten op het menu. Die eten deze hoornaars overigens niet zelf op, ze voeden ze aan hun larven.

Gevolgen

Een (indirect) gevolg van de Aziatische hoornaar kan liggen bij de bestuiving van bijvoorbeeld bloemen en fruitbomen. Dat is volgens Veenstra vooral bij laatbloeiende planten. “Omdat de hoornaar vaak pas actief wordt vanaf juni.” Iets waar nog goed onderzoek naar gedaan moet worden, aldus de wespenexpert. “Het is nog te vroeg om al harde conclusies te trekken.” Daarnaast zijn de kaken van deze grote wespensoort zó sterk, dat ze ook graag van (over)rijp fruit eten. “Maar vogels knagen ook graag fruit aan. Wat is die verhouding dan? Het is geen nieuw probleem.”

Waarom dan de focus op deze specifieke hoornaar gelegd wordt? Veenstra denkt vanwege de zorgen van de imkers. “Maar het is jammer om te zien dat dit zo gebruikt wordt terwijl de context ontbreekt.” Daarmee doelt hij op andere dieren die ook insecten eten zoals andere wespensoorten, of het feit dat veel insecten zichzelf dood vliegen tegen bijvoorbeeld een auto. “Je moet alles met elkaar in verhouding zetten”, concludeert hij.

Defensief, niet agressief

Dat de beestjes makkelijker steken dan een andere wespensoort staat vast. “Zeker een serieus probleem”, zegt Veenstra. De hoornaars bouwen vaak twee nesten, en zeker dat tweede nest wordt fel verdedigd. Veel van die nesten worden hoog in bomen gebouwd, maar zitten ze in een struik? “Ja, dan is het een risico.” Het advies is dan ook om minimaal vijf meter afstand te houden van een nest.

aziatische hoornaar
Een beginnend nest.

De aanpak

Veenstra meent dat de huidige aanpak tegen de Aziatische hoornaar nu wat te reactief is en soms ingegeven door angst. Embryonesten worden vroegtijdig vernietigd, terwijl een groot deel van die nesten waarschijnlijk toch al zou mislukken. Door gerichter te handelen, vanaf het moment dat de eerste werksters gezien zijn, kan de bestrijding effectiever en duurzamer volgens Veenstra.

Daarnaast kan deze aanpak onbedoelde schade voorkomen. “We hebben de laatste jaren gezien dat de verkeerde nesten kapot worden gemaakt of de verkeerde wespen vermoord.”

De Aziatische hoornaar is dus een soort waar we mee moeten leren leven. “Maar geen reden tot paniek”, aldus Veenstra. Het ecosysteem zal hierdoor gaan veranderen. In plaats van geld te steken in bestrijding, lijkt het Veenstra goed om juist te investeren in het versterken van de biodiversiteit. “Minder tegels, meer groen en minder gebruik van schadelijke stoffen.” Ook zouden imkers geholpen moeten worden met beschermingsmaatregelen.

Dat je op moet passen met het beestje is zeker. “Maar nuance is daarbij essentieel.”