BRON: RTV UTRECHT / 15 APRIL 2026 / SANNE EIJKELESTAM
De gemeente Veenendaal deelt samen met de de lokale imkervereniging gratis vallen uit om de Aziatische hoornaar te vangen. "Dat is echt heel goed", vindt bioloog Luc Hoogenstein. De soort hoort namelijk niet thuis in Nederland, maar breidt zich snel uit. Zo snel dat de provincie Utrecht het bestrijden van het dier opgaf. Het plaatsen van de vallen is de manier om de Aziatische hoornaar te bestrijden, zegt bioloog Hoogenstein. Door de koninginnen te vangen en doden voorkom je namelijk dat ze nesten bouwen. "Het slimst is om in deze periode alles op alles te zetten. Dan voorkom je grote nesten." Het dier laat zich vanaf eind maart zien.
De soort kan niet alleen pijnlijk steken, maar ook een bedreiging vormen voor bijen en andere insecten, zegt Hoogenstein. Een nest kan volgens de bioloog tientallen tot honderden insecten per dag opeten. Dat gaat met name om honingbijen. "Dat is voor de imkers hartstikke vervelend." Ook kleine vliegen en wespen kunnen de pineut zijn. Als een nest er eenmaal zit, is het weghalen ervan veel gedoe en het kost een hoop geld, zegt Hoogenstein. Dat de provincie Utrecht gaat stoppen met het bestrijden van het dier, begrijpt hij dan ook. Tot vorig jaar liet de provincie de nesten actief opsporen en verwijderen. Maar omdat het aantal zo snel toeneemt, is dat niet meer te doen. Daarom verwijdert de provincie alleen nog bepaalde nesten, bijvoorbeeld in de buurt van campings en speeltuinen. Vanaf volgend jaar is de gemeente daar verantwoordelijk voor.
Al jaren worden Nederlandse rivieren geteisterd door een beestje van nog geen 20 centimeter lang: de Amerikaanse rivierkreeft. De exoot richt veel schade aan aan oevers en dijken en vormt een bedreiging voor inheemse diersoorten. Waterschappen en het Ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur wijzen al jaren naar elkaar als het gaat om de verantwoordelijkheid voor de bestrijding.
Het Hoogheemraadschap van Delfland, het waterschap in en rond Delft, Den Haag en Rotterdam, is dat beu en is daarom deze week zelf begonnen met de grootschalige vangst van de kreeftjes. De kosten, ruim 7 miljoen euro, wil de organisatie verhalen op de overheid. Maar de verantwoordelijk minister is niet van plan die rekening te betalen.
Tientallen miljoenen beestjes
De Amerikaanse rivierkreeft kwam in de jaren 80 onbedoeld naar Nederland, mogelijk door een ontsnapping uit een aquarium of doordat iemand het beestje vrijliet in de natuur. Vanaf 2005 begon het dier zich pas echt in rap tempo te verspreiden. "Het is maar een klein beestje, maar het zijn er tientallen miljoenen. En dat is precies het probleem", zegt ecoloog Wilco de Bruijne. Inmiddels komt de kreeft voor in bijna alle binnenwateren in Nederland. Vooral in het westen van het land zorgt dit voor problemen:
De Amerikaanse rivierkreeft is een alleseter. Het dier doet zich tegoed aan waterplanten, waterinsecten en eitjes van amfibieën en vissen. "Dit heeft een enorme impact op de waterkwaliteit", zegt De Bruijne. "En als de rivierkreeft een hoge populatie bereikt, zie je dat die als enige nog overblijft."
Tientallen miljoenen
Alleen al in het gebied van Delfland gaat het om tientallen miljoenen kreeften. Maar ondanks de grote problemen die de kreeft veroorzaakt, is er volgens Stijn van Boxmeer van het hoogheemraadschap nauwelijks werk gemaakt van bestrijding. "Op onderzoek en enkele pilots na - die wel werden gefinancierd door het ministerie - gebeurde er niets op grote schaal." Delfland is het eerste waterschap dat nu met een grootschalig project begint. Dit jaar op tien locaties, volgend jaar op 170.
Wilkin de Boer en Remko Anker zijn beroepsvissers, die normaal op paling vissen. Sinds vorige maand vangen ze rivierkreeften voor het Hoogheemraadschap van Delfland. De beestjes belanden uiteindelijk bij restaurants en groothandels:
Wilkin vangt massa's rivierkreeften, maar ze opeten vindt hij 'te veel pielemozen'
De rekening voor het project gaat naar het Rijk, want volgens de Unie van Waterschappen ligt daar de verantwoordelijkheid voor de bestrijding van de kreeft. De Unie beroept zich op een Europese wet die voorschrijft dat lidstaten een eliminatieplicht hebben bij schadelijke uitheemse planten en dieren.
Minister betaalt de rekening niet
Maar volgens landbouwminister Jaimi van Essen is het volledig uitroeien van de kreeft allang een gepasseerd station. "En op het moment dat je het niet meer kunt bestrijden, maar moet overgaan op beheersen, hebben we in Nederland de verantwoordelijkheden verdeeld." Volgens de minister ligt de taak om de opmars van de kreeft een halt toe te roepen ook bij de waterschappen en het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. "Ik ben met hen in overleg om dat gezamenlijk te doen, maar wel ieder vanuit zijn eigen verantwoordelijkheid." Dat zijn ministerie opdraait voor de rekening van het project van het Hoogheemraadschap van Delfland, ziet de minister "vooralsnog" niet gebeuren.
Van Essen zegt ook dat zijn ministerie alleen verantwoordelijk is voor kwetsbare natuurgebieden, en de waterschappen voor de kwaliteit van het water in alle andere gebieden. Maar de waterschappen bestrijden dat. Volgens Boxmeer van het Hoogheemraadschap van Delfland is de tijd van oeverloos overleg voorbij. "Als we met elkaar geen duidelijk beeld krijgen wie waarvoor verantwoordelijk is, blijven we praten, terwijl de rivierkreeft zich blijft voortplanten. Dat kan niet."
