Spring naar inhoud

Voor de kust van de Engelse graafschappen Cornwall en Devon is de afgelopen maanden een recordaantal mediterrane octopussen gezien. Koepelorganisatie Wildlife Trusts heeft 2025 daarom tot Jaar van de Octopus gedoopt en spreekt van een "explosie" in aantallen. De mediterrane octopus komt weliswaar voor in Engelse wateren, maar in zeer kleine aantallen. Waarnemingen zijn er dan ook nauwelijks, tot dit jaar. Wildlife Trusts zag al een kleine toename in het aantal in 2023, maar dit jaar ligt het aantal waarnemingen volgens het jaaroverzicht nog eens 1.500 procent hoger.

Informatie van lokale vissers bevestigt dat beeld. Cornwall Wildlife Trust schat dat in de voorbije maanden ruim 200.000 octopussen zijn gevangen, meldt The Guardian. De laatste keer dat er zo veel mediterrane octopussen werden gezien en gevangen, was in 1950. De keer daarvoor was in 1900. De huidige toename in het aantal dieren wordt toegeschreven aan de milde winter en het uitzonderlijk warme voorjaar, die tot goede voortplantingskansen voor de soort leiden.

Voorlopig zijn de paringsomstandigheden opnieuw gunstig, waardoor het volgens biologen goed mogelijk is dat in 2026 opnieuw veel mediterrane octopussen zullen worden gespot. De octopus staat ook op de Nederlandse soortenlijst, maar de laatste keer dat er één werd gespot, was in 2017 in de Oosterschelde. De andere waarneming was in 1950. Een woordvoerder van Stichting de Noordzee zegt tegen NU.nl dat er ondanks de toename voor de Engelse kust geen nieuwe waarnemingen zijn geweest.

De gemeente Bierbeek vraagt om niet meer naar de brandweer te bellen om nesten van Aziatische hoornaars te verdelgen. In deze periode zijn die wespen minder gevaarlijk, omdat de koninginnen het nest verlaten om te overwinteren. Het achterblijvende nest sterft uit en wordt nooit opnieuw gebruikt. "In uitzonderlijke gevallen komen we nog een nest verdelgen", zegt imker en wespenverdelger Nicky Torbeyns uit Diest.

Omdat de nesten in bomen of open lucht door de kou zijn uitgestorven, worden meldingen van verlaten nesten niet meer behandeld. Enkel wanneer er nog duidelijke activiteit is én gevaar voor mensen, wordt een nest onderzocht en verwijderd. "Dat gebeurt vooral bij beschutte nesten, bijvoorbeeld in tuinhuisjes of onder daken, waar het langer warm blijft", vertelt imker en wespenverdelger Nicky Torbeyns uit Diest.

Torbeyns bevestigt dat bijna alle nesten dood zijn, maar soms moet hij nog uitrukken. "Ik kreeg gisteren nog meldingen van collega-imkers. Het gaat dan om nesten die beschut hangen en daardoor langer actief blijven. In Rillaar moet ik vandaag nog een nest verwijderen waar hoornaars in- en uit vliegen. Maar de meeste nesten zijn uitgestorven."

Waarom sommige nesten langer actief blijven

Voor de imker breekt nu een rustigere periode aan en de reden waarom hij er nu nog op uittrekt is uit nieuwsgierigheid en interesse. "We weten nog niet alles over deze exoot. Waarom leeft het ene nest langer dan het andere? Beschutting speelt een rol, maar ook genetica en klimaat. De koninginnen die nu uitvliegen, zoeken een plek om te overwinteren, bijvoorbeeld in een houtstronk. Ze kunnen zelfs lichte vorst overleven. We hebben werksters getest: na 24 uur ingevroren op -2 graden kwamen ze gewoon terug tot leven."

Het afgelopen jaar was zwaar voor imkers. "Bij ons is het een echte slachtpartij geweest: meer dan de helft van de kasten hebben we verloren", zegt Torbeyns. "Het is een combinatie van factoren: hoornaars, verzwakte volken en de varroamijt. Die varroamijt is een uitwendige parasiet die voorkomt op insecten, maar zich alleen kan voortplanten op het broed van honingbijen. Eén nest Aziatische hoornaars kan tot 13 kilo insecten per jaar verorberen: bijen, hommels, vlinders, libellen. Dat heeft ook gevolgen voor vogels. Nu merken we het nog niet, omdat er genoeg insecten zijn, maar op termijn kan dat een probleem worden."

Impact op bijen en natuur

Torbeyns gebruikt de winter om zich voor te bereiden. "Ik overleg met gemeenten om het beheer te verbeteren en werk mijn materiaal bij. We weten nog niet hoe de populatie zich zal ontwikkelen. Misschien zorgt een strenge winter voor minder nesten, maar dat is koffiedik kijken. Ons klimaat lijkt ideaal voor deze exoot. Dit jaar was het vijf keer erger dan vorig jaar. Of dat plafond bereikt is? Dat moeten we de komende jaren zien."