Spring naar inhoud

Op 20 juni 2025 heeft het Europees Comité invasieve exoten ingestemd met een uitbreiding van de Unielijst met 26 nieuwe plant- en diersoorten.

Voor soorten op de Unielijst gelden strenge regels: ze mogen o.a. niet meer worden gehouden, gekweekt, verhandeld of geïmporteerd (behalve vervoer in het kader van uitroeiing). Lidstaten zijn daarnaast verplicht om maatregelen te treffen wanneer deze soorten zich vestigen. Een aantal soorten die toegevoegd worden aan de Unielijst zijn in Nederland al wijd verspreid. De ambitie is niet om deze uit te roeien, maar om deze soorten te beheersen. Dit is in lijn met artikel 19 uit de Exotenverordening. Hierin staat dat lidstaten beleidsruimte hebben om zelf te bepalen hoe zij invulling geven aan beheersmaatregelen voor wijdverspreide soorten. De maatregelen die ze nemen moeten passen bij de impact op het milieu, afgestemd zijn op de situatie en specifieke omstandigheden in het land, gebaseerd zijn op een afweging van kosten & baten en het land mag ze rangschikken naar prioriteit.

Dit geldt o.a. voor watercrassula en de drie Aziatische duizendknopen die aan de Unielijst zijn toegevoegd. De inzet van het ministerie van LVVN en de provincies wordt gericht op het beheersbaar houden van de problematiek van deze soorten. Daarbij geven rijk en provincies (gezien de beperkte middelen) prioriteit aan bescherming van de inheemse biodiversiteit en daarmee vooral aan beschermde natuurgebieden.

De Europese Commissie werkt momenteel aan de bijbehorende uitvoeringsverordening. De uitbreiding treedt naar verwachting in augustus 2025 in werking. De exacte datum van inwerkingtreding wordt bekend zodra de Europese Commissie de uitvoeringsverordening publiceert in het Publicatieblad van de Europese Unie. Na de inwerkingtreding zal het ministerie van LVVN in afstemming met de provincies bepalen wie verantwoordelijk is voor het uitvoeren van uitroeiings-, beheers- en herstelmaatregelen.

Na publicatie van de wetstekst door de Europese Commissie kunt u meer informatie over de nieuwe Unielijstsoorten en de regels van de Exotenverordening vinden op de websites van NVWA en RVO.NL.

De unielijst wordt met de volgende 26 soorten uitgebreid:

Wetenschappelijke naamEngelse naamNederlandse naam
Acacia mearnsiiBlack wattleBleekgele acacia
Acridontheres cristatellusCrested mynaKuifmaina
Asterias amurensisNorthern Pacific sea-starJapanse zeester
Bipalium kewenseArrowhead flatwormHamerhoofdplatworm
Brachyponera chinensisAsian needle antAziatische staafmier
Broussonetia papyriferaPaper mulberryPapiermoerbei
Castor canadensisNorth American beaverCanadese bever
Cervus nipponSika deerSikahert
Cherax destructorCommon yabbyJabbie
Cipangopaludina chinensisChinese mystery snailChinese moerasslak
Crassula helmsiiNew Zealand pigmyweedWatercrassula
Delairea odorataCape ivyKlimopkruiskruid
Faxonius immunisCalico crayfishCalicotrivierkreeft
Marisa cornuarietisRamshorn apple snailGrote posthorenappelslak
Misgurnus anguillicaudatusOriental weatherfishAziatische modderkruiper
Misgurnus bipartitusNorthern oriental weatherfishNoord-Aziatische modderkruiper
Mulinia lateralisDwarf surf clamAmerikaanse strandschelp
Nanozostera japonicaJapanese eelgrassJapans dwergzeegras
Neogale visonAmerican minkAmerikaanse nerts
Obama nungaraNungara flatwormGrote gevlekte landplatworm
Platydemus manokwariNew Guinea flatwormNieuw-Guineese landplatworm
Pycnonotus jocosusRed-wiskered bulbulRoodoorbuulbuul
Reynoutria japonicaJapanese knotweedJapanse duizendknoop
Reynoutria x bohemicaBohemian knotweedBasterdduizendknoop
Reynoutria sachalinensisGiant knotweedSachalinse duizendknoop
Vespa mandariniaGiant Asian hornetReuzenhoornaar

Met een speciale app om invasieve exoten te melden, moet de overlast van deze planten worden bestreden. Het Collectief Invasieve Exoten Fryslân (CIEF) stelt de app beschikbaar. Het gaat om flora die hier niet thuishoort en voor schade aan water, biodiversiteit of mensen zorgt. Het kan bijvoorbeeld gaan om de grote waternavel, de watercrassula of de Amerikaanse vogelkers.

Reuzenberenklauw

Aan het riviertje de Potmarge in Leeuwarden wijst Roos Scholten van CIEF op gesnoeide resten van de reuzenberenklauw. Dit zou een voorbeeld kunnen zijn van melden via de app en dat in dit geval de gemeente het aanpakt. "Ja, want alleen als bekend is waar een invasieve exoot staat, kan er actie ondernomen worden. Zoals je ziet is dat hier gebeurd, want hier zijn alleen nog wat stengels over." Inwoners van Fryslân zijn de ogen en oren van de provincie, zegt Scholten. "Tijdens het wandelen en het fietsen kun je de app gebruiken om invasieve exoten te melden." De melding komt bij CIEF in een meldingskaart terecht. "Dan is in één oogopslag te zien waar ze voorkomen. Dit kunnen terreinbeheerders gebruiken, zodat zij actie kunnen ondernemen."

Punten verdienen

De CIEF-app is beschikbaar en te downloaden voor iPhone en Android-apparaten. Je kunt dan een account aanmaken, waarin je ook punten kunt verdienen. "Dat kan door meldingen te maken, meer foto's te uploaden, de eerste te zijn met het melden van een exoot en iemand uit te nodigen de app te gebruiken. Als je een bepaald aantal punten hebt gehaald ga je level up! Het is een soort spelelement om mensen aan te moedigen de app meer te gebruiken." Maar registreren hoeft niet per se. Zo is het laagdrempelig en toegankelijk voor iedereen. Het gaat in eerste instantie niet om fauna, maar om flora. Want CIEF is ontstaan uit de Iepenwacht SIF en richt zich op invasieve planten. In Fryslân zijn er al snel zo'n dertig soorten van. "Reuzenberenklauw is een bekende soort die de meeste mensen wel zullen herkennen", denkt Scholten.

Big Five

"Daarnaast zijn er nog veel meer. Bijvoorbeeld de Japanse duizendknoop, Amerikaanse vogelkers, balsemien en de waternavel." CIEF noemt deze soorten de Big Five. Invasieve planten kon je nu ook al melden, maar een laagdrempelige app werkt beter, denken ze bij CIEF. "Wij willen voor een meer collectieve aanpak zorgen. We willen kennis en kunde bij elkaar brengen en provincie breed meer aandacht vragen." Alles helemaal wegkrijgen zal niet lukken. "Dat is een iets te groot doel", vindt Scholten. "Maar we willen wel gaan voor vermindering van de impact en de schade die invasieve exoten veroorzaken."

Giftig sap

Voorbeelden van deze schade kunnen zijn verstopping van waterwegen, verdrijven van inheemse soorten en bijvoorbeeld de reuzenberenklauw is giftig. Het sap kan brandwonden veroorzaken bij mensen. Uitleg over de app is te vinden op de site van CIEF. Daar staat ook meer informatie over invasieve exoten.